Urolog

Siydik chiqarish tizimini xuddi uydagi filtrlash va suv chiqarish tizimi deb tasavvur qiling. Buyraklar — qonni tozalab, siydik hosil qiluvchi filtrlar. Siydik yo‘llari — siydik pastga oqib tushadigan naychalar. Qovuq — suyuqlik to‘planadigan idish. Uretra esa siydikni tashqariga chiqaruvchi naycha. Ana shu “quvurlar”ning birortasida tiqilma, tosh, yallig‘lanish yoki o‘sma paydo bo‘lsa, butun tizim ishdan chiqa boshlaydi: og‘riq paydo bo‘ladi, achishadi, siydik noto‘g‘ri tomonga oqadi yoki umuman kelmay qoladi.

Urolog — aynan shu tizimga ixtisoslashgan shifokor. U buyrak, siydik yo‘llari, qovuq, uretra (siydik chiqarish kanali) hamda erkaklarda prostata bezi, moyaklar va ularning ortiqlari kasalliklari bilan shug‘ullanadi. Xalq orasida uni, garchi ayollar ham murojaat qilsa-da, “buyrak do‘xtiri”, “siydik-tanosil shifokori” yoki “erkaklar shifokori” deb atashadi. Urolog dori-darmonlar bilan davolashni, kam invaziv muolajalarni (toshlarni zarba to‘lqini bilan maydalash) bajarishni va endoskopik operatsiyalarni (kesmalarsiz, tabiiy teshiklar orqali) o‘tkazishni biladi.

Urologga qachon murojaat qilish kerak?

Siydik chiqarish tizimi kasalliklari o‘ziga xos alomatlar bilan namoyon bo‘ladi va ularni boshqa kasalliklar bilan adashtirish qiyin. Ammo ba’zi holatlar, masalan, prostata saratonining dastlabki bosqichi, umuman shikoyatlarsiz kechadi. Aynan shuning uchun ham tashvishli belgilarni va profilaktik ko‘riklar uchun ko‘rsatmalarni bilish muhimdir.

Urolog ko‘rigi zarur bo‘lgan alomatlar

Agar sizni quyidagilar bezovta qilsa, siydik yo‘llari kasalliklari bo‘yicha shifokor qabuliga yoziling:

• Siyish paytida achishish yoki og‘riq — bu siydik pufagi yoki siydik chiqarish kanali (uretra) yallig‘lanishining eng ko‘p uchraydigan alomatlaridan biridir.
• Tez-tez siyishga qistash — ayniqsa tunda (bir kechada 2 martadan ko‘p) yoki kunduzi har 2 soatda bir martadan tez-tez siyish.
• Siydikda qon bo‘lishi — siydikning pushti, qizil yoki “zang” rangida bo‘lishi — hatto bir marta kuzatilsa ham, tekshiruvdan o‘tishni talab etadi.
• Bel, yonbosh yoki qorin pastidagi og‘riq — ayniqsa o‘tkir, xurujli og‘riq — buyrakda tosh bo‘lganda kuzatiladigan buyrak sanchig‘ining belgisi bo‘lishi mumkin.
• Siyishning qiyinlashishi — siydik oqimining sustligi, kuchanishga to‘g‘ri kelishi, qovuqning to‘liq bo‘shatilmagani hissi.
• Siydik tuta olmaslik — yo‘talganda, kulganda, jismoniy zo‘riqish paytida beixtiyor siydik oqib ketishi yoki siyish qistaganda ushlab tura olmaslik.
• Siydik chiqarish kanalidan ajralmalar — yiringli yoki shilliqsimon ajralmalar jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya belgisi hisoblanadi.
• Erkaklarda moyakda shish, og‘riq yoki qattiqlashish paydo bo‘lishi.
• Erkaklarda siydik oqimining susayishi — ayniqsa 45 yoshdan keyin — prostata bezining kattalashganidan dalolat beradi.
• Erkaklarda oraliq, to‘g‘ri ichak sohasida yoki eyakulyatsiya paytida og‘riq — bu prostatit alomati bo‘lishi mumkin.
• Spermada qon bo‘lishi.

Erkaklar urolog ko‘rigidan muntazam o‘tib turishlari kerakmi?

Ha. 45 yoshdan oshgan erkaklarga prostata saratonini erta aniqlash uchun har yili urolog ko‘rigidan o‘tish va PSA (prostataga xos antigen) tahlilini topshirish tavsiya etiladi. Agar naslda prostata saratoni bo‘lsa, bu tekshiruvlarni 40 yoshdan boshlash kerak.

Qachon shoshilinch yordam kerak?

Ba’zi urologik holatlar bir necha soat ichida yordam ko‘rsatishni talab qiladi:

• O‘tkir siydik tutilishi — qovuq to‘lib ketgan, biroq siyishning umuman imkoni yo‘q; qorin pastida kuchli og‘riq kuzatiladi.
• Buyrak sanchig‘i — belda boshlanib, chov sohasiga tarqaluvchi o‘ta kuchli og‘riq xuruji; tosh siydik yo‘liga tiqilib qolgan bo‘ladi.
• Moyakdagi o‘tkir og‘riq va shish — ayniqsa, bu holat to‘satdan yuzaga kelsa; moyak buralib qolgan bo‘lishi mumkin — bu bir necha soat ichida jarrohlik amaliyotini talab qiladigan shoshilinch holatdir.
• Jinsiy a’zolar yoki buyraklar shikastlanishi.
• Siydikda qon bo‘lishi bilan birga og‘riq va yuqori tana haroratining kuzatilishi — bu asoratli piyelonefrit bo‘lishi mumkin.

Urologdagi rejali ko‘riklar

Quyidagi holatlarda muntazam shifokor nazoratida bo‘lish zarur:

• 45 yoshdan oshgan erkaklarga — prostata saratonining oldini olish uchun har yili ko‘rikdan o‘tish va PSA tahlilini topshirish.
• Surunkali prostatitda — muntazam nazoratda bo‘lish.
• Siydik-tosh kasalligida — mavjud toshlar o‘sishini nazorat qilish va yangilari paydo bo‘lishining oldini olish.
• Ayollarda surunkali sistitda — kasallikning qaytalanishi sabablarini aniqlash uchun.
• Siydik yo‘llarida o‘tkazilgan operatsiyalardan so‘ng — reja asosida nazorat ko‘riklariga qatnash.
• Yagona buyrak mavjud bo‘lganda — uning faoliyatini doimiy kuzatib borish.

Urolog qanday kasalliklarni davolaydi?

Siydik chiqarish tizimi kasalliklari bo‘yicha mutaxassis keng ko‘lamli holatlar bilan shug‘ullanadi. Quyida ularning barcha asosiy guruhlari keltirilgan.

Siydik yo‘llarining infeksion kasalliklari

• Siydik yo‘llari infeksiyalari dunyoda eng keng tarqalgan kasalliklardan biridir. Undan ayollar ham, erkaklar ham, bolalar ham aziyat chekadi.
• O‘tkir sistit — siydik pufagining yallig‘lanishi; achishish, tez-tez siyish qistashi, qorin pastida og‘riq; ko‘proq ayollarda uchraydi
• Surunkali retsidivlanuvchi sistit — siydik pufagining bir yilda 2–3 martadan ko‘p takrorlanadigan yallig‘lanishi; sababini aniqlashni talab qiladi
• O‘tkir uretrit — siydik chiqarish kanalining (uretraning) yallig‘lanishi; siyish paytida achishish, ajralmalar kelishi
• O‘tkir pielonefrit — buyrak yallig‘lanishi; yuqori tana harorati, beldagi og‘riq, umumiy holsizlik
• Surunkali pielonefrit — buyrak to‘qimasining uzoq davom etuvchi yallig‘lanishi; vaqti-vaqti bilan xuruj qilib turadi
• Jinsiy yo‘l bilan yuqadigan, uretra zararlanishi bilan kechadigan infeksiyalar — gonoreya, xlamidioz, ureaplazmoz, mikoplazmoz
• Buyrak abssessi — buyrakdagi chegaralangan yiringli o‘choq; jarrohlik yo‘li bilan davolashni talab qiladi
• Paranefrit — buyrak atrofi yog‘ qavatining yallig‘lanishi

Siydik-tosh kasalligi

• Buyrakdagi toshlar (nefrolitiaz) — buyrak jomlarida siydik kislotasi tuzlari, kalsiy yoki boshqa birikmalardan hosil bo‘lgan qattiq cho‘kindilar; ko‘pincha tosh chiqmaguncha alomatsiz kechadi
• Siydik yo‘lidagi toshlar — urologiyadagi eng og‘riqli holat; tosh siydik yo‘lining tor joyiga tiqilib, buyrak sanchig‘ini keltirib chiqaradi
• Siydik pufagidagi toshlar — ko‘pincha erkaklarda siydik oqimining buzilishi fonida yuzaga keladi; qorin pastidagi og‘riq, tez-tez siyish
• Uretradagi toshlar — kamdan-kam uchraydi; o‘tkir siydik tutilishiga sabab bo‘ladi

Prostata bezi kasalliklari

• Prostata — erkaklarda siydik pufagi ostida joylashgan, yong‘oq kattaligidagi kichik bez. Uning kasalliklari erkaklar salomatligidagi asosiy muammolardan biridir.
• Prostata bezining xavfsiz giperplaziyasi (PBXG) — yosh o‘tishi bilan prostata bezining kattalashishi; siydik chiqarish kanalini (uretrani) siqib qo‘yadi; siydik oqimining sustligi, tunda tez-tez siyish qistashi, siydik pufagining to‘liq bo‘shamaslik hissi; 50 yoshdan oshgan erkaklarning ko‘pchiligida kuzatiladi
• O‘tkir prostatit — prostata bezining o‘tkir yallig‘lanishi; yuqori tana harorati, oraliq sohasidagi kuchli og‘riq, siyishning qiyinlashishi
• Surunkali prostatit — prostata bezining uzoq davom etuvchi yallig‘lanishi; oraliq va chov sohasidagi og‘riq, siyish paytidagi noqulaylik, jinsiy funksiyaning buzilishi
• Prostata bezi saratoni — prostata bezining xavfli o‘smasi; dastlabki bosqichlarda alomatsiz kechadi; PSA tahlili yordamida o‘tkaziladigan skrining uni erta aniqlash imkonini beradi
• Prostata kistalari — prostata to‘qimasidagi suyuqlik saqlovchi hosilalar

Buyrak kasalliklari

• Gidronefroz — siydik oqimi buzilishi tufayli buyrak jomi va kosachalarining kengayishi; tug‘ma va orttirilgan (tosh yoki o‘sma sababli) bo‘ladi
• Buyrak kistalari — suyuqlik saqlovchi hosilalar; yakka va ko‘p sonli (polikistoz) bo‘lishi mumkin
• Buyrak polikistozi — ko‘p sonli kistalar bilan kechadigan irsiy kasallik; asta-sekin buyrak yetishmovchiligiga olib keladi
• Nefroptoz — “adashgan buyrak” — buyrakning pastga tushishi; jismoniy zo‘riqish paytida belda og‘riq paydo bo‘ladi
• Buyrak saratoni — xavfli o‘sma; siydikda qon paydo bo‘lishi, beldagi og‘riq, paypaslanganda seziladigan hosila
• Buyrak angiomiolipomasi — yog‘, mushak va qon tomir to‘qimalaridan tashkil topgan xavfsiz o‘sma; katta o‘lchamlarda qon ketish xavfi mavjud
• Nefroskleroz — gipertoniya yoki surunkali kasalliklar tufayli buyrak to‘qimasining chandiqli to‘qima bilan almashinishi; surunkali buyrak yetishmovchiligiga olib keladi

Qovuq kasalliklari

• Qovuq saratoni — xavfli o‘sma; siydikda qon bo‘lishi — asosiy belgi; urolog o‘smani transuretral rezeksiya qiladi (kesmasdan, siydik chiqarish kanali orqali olib tashlash)
• Giperfaol qovuq — to‘satdan yuzaga keladigan, tiyib bo‘lmas siydik qistashi; tez-tez siyish; infeksiya bilan bog‘liq emas
• Neyrogen qovuq — asab tizimining shikastlanishi tufayli qovuq faoliyatining buzilishi; insult, umurtqa shikastlanishi, tarqoq sklerozdan so‘ng kuzatiladi
• Interstitsial sistit — qovuq devorining surunkali noinfeksion yallig‘lanishi; qorin pastki qismida surunkali og‘riq, tez-tez siyishga qistash; davolashga qiyinlik bilan bo‘ysunadi
• Qovuq divertikuli — qovuq devorining cho‘ntaksimon bo‘rtib chiqishi; siydik tutilishi va infeksiyalarga sabab bo‘ladi
• Qovuq papillomalari — shilliq qavatdagi xavfsiz o‘simtalar; xavfli o‘smaga aylanishi mumkin

Erkaklar jinsiy tizimi kasalliklari

• Erektil disfunksiya — ereksiya buzilishi; tomir, neyrogen, gormonal yoki psixogen tabiatli bo‘lishi mumkin
• Erkaklar bepushtligi — farzand ko‘ra olmaslik; urolog sperma sifatini tekshiradi va sababini aniqlaydi
• Varikotsele — urug‘ tizimchasi venalarining varikoz kengayishi; yorg‘oqda noqulaylik, erkaklar bepushtligi sabablaridan biri
• Gidrotsele — moyak pardalarida suyuqlik to‘planishi; yorg‘oqning og‘riqsiz shishi
• Orxit — moyakning yallig‘lanishi; og‘riq, shish, yuqori harorat; ko‘pincha parotit (tepki) asorati sifatida kuzatiladi
• Epididimit — moyak ortig‘ining yallig‘lanishi; yorg‘oqda og‘riq va shish
• Moyak buralib qolishi — qon ta’minoti buzilgan holda moyakning urug‘ tizimchasi atrofida buralishi; o‘tkir, kuchli og‘riq; shoshilinch holat
• Fimoz — olat boshchasini to‘liq ochishga imkon bermaydigan chekka kesmaning torayishi; kattalarda jarrohlik yo‘li bilan davolashni talab qiladi
• Parafimoz — toraygan chekka kesma bilan olat boshchasining qisilib qolishi; shoshilinch holat
• Peyroni kasalligi — olatning oqsil pardasidagi chandiqli pilakchalar; ereksiya vaqtida qiyshayish va og‘riq
• Moyak saratoni — moyakning xavfli o‘smasi; ko‘pincha 20–40 yoshli erkaklarda uchraydi; moyakda og‘riqsiz qattiqlashish

Siydik tuta olmaslik

• Stressli siydik tuta olmaslik — yo‘talish, aksirish, kulish, jismoniy zo‘riqish paytida siydikning ixtiyorsiz ajralishi; ko‘pincha ayollarda tug‘ruqdan keyin kuzatiladi
• Urgent siydik tuta olmaslik — to‘satdan kuchli qistash natijasida siydik ajralishi; giperfaol qovuqda kuzatiladi
• Aralash siydik tuta olmaslik — stressli va urgent turlarining birgalikda kelishi
• Bolalar va kattalarda tungi siydik tuta olmaslik (enurez)
• To‘lishdan siydik tuta olmaslik — oqib turish bilan kechadigan surunkali siydik tutilishi; siydik chiqarish kanalining obstruksiyasi (berkilishi) yoki neyrogen qovuqda kuzatiladi
• Urolog vakolatiga kiruvchi onkologik kasalliklar
• Buyrak saratoni — urolog nefrektomiya (buyrakni olib tashlash) yoki a’zoni saqlab qoluvchi operatsiyani bajaradi
• Qovuq saratoni — invaziv o‘smalarda transuretral rezeksiya, sistektomiya (qovuqni olib tashlash)
• Prostata bezi saratoni — radikal prostatektomiya (prostata bezini olib tashlash); urolog shuningdek biopsiya o‘tkazadi va bemorni kuzatib boradi
• Moyak saratoni — orxifunikulektomiya (moyakni olib tashlash); urolog operatsiyani bajaradi va kimyoterapiyadan so‘ng bemorni kuzatadi
• Jinsiy olat saratoni — boshlang‘ich bosqichlarda — a’zoni saqlab qoluvchi operatsiya qo‘llaniladi

Bolalar urologik kasalliklari

• O‘g‘il bolalarda fimoz — chekka kesmaning torayishi; ma’lum yoshgacha kuzatuv, zarur bo‘lsa — operatsiya
• Kriptorxizm — moyakning yorg‘oqqa tushmasligi; erta yoshda orxipeksiya (moyakni mahkamlash) qilinadi
• Gipospadiya — siydik chiqarish kanalining tashqi teshigi noto‘g‘ri joylashishi; uretra plastikasi
• Qovuq-siydik yo‘li reflyuksi — siydikning qovuqdan siydik yo‘liga qaytib oqishi; bolalarda buyrak infeksiyalarining takrorlanishiga sabab bo‘ladi
• Yangi tug‘ilgan chaqaloqlarda gidronefroz — buyrak jomchasining kengayishi; ko‘pincha homiladorlik davridagi UTTda aniqlanadi

Urologiyadagi yo‘nalishlar va tor mutaxassisliklar

Urologiya — bir nechta mustaqil yo‘nalishlarga ega bo‘lgan keng qamrovli mutaxassislikdir.

Androlog

Erkaklar salomatligi, ya’ni reproduktiv funksiya, gormonal holat va erkaklardagi jinsiy buzilishlar bo‘yicha mutaxassis. U erkaklar bepushtligi, erektil disfunksiya, gormonal buzilishlar (testosteron yetishmovchiligi) va Peyroni kasalligi bilan shug‘ullanadi. Androlog ko‘pincha urologiya va endokrinologiya sohalarini birga olib boradi.

Urologning andrologdan qanday farqi bor?

Urolog — kengroq doiradagi mutaxassis: u har ikki jinsdagi butun siydik chiqarish tizimi hamda erkaklar jinsiy tizimi bilan shug‘ullanadi. Androlog esa torroq soha mutaxassisi bo‘lib, faqat erkaklar salomatligi, reproduktiv va jinsiy funksiya bilan shug‘ullanadi. Erkaklarda bepushtlik, erektil disfunksiya va gormonal buzilishlar kuzatilsa, andrologga murojaat qilgan ma’qul. Siydik chiqarish vaqtidagi og‘riqlar, buyrakdagi toshlar yoki prostata kasalliklarida esa urologga murojaat qilish kerak.

Onkourolog

Siydik-tanosil a’zolaridagi xavfli o‘smalar bo‘yicha mutaxassis. U buyrak, qovuq, prostata bezi va moyak saratoni bilan shug‘ullanadi. Onkourolog ham ochiq operatsiyalarni, ham laparoskopik (qorin bo‘shlig‘idagi kichik teshiklar orqali) va robot yordamida bajariladigan amaliyotlarni amalga oshira oladi. Onkolog va nur terapevti bilan yaqin hamkorlikda ishlaydi.

Endourolog

Siydik yo‘llari ichida tabiiy teshiklar va kichik kesmalar orqali kam invaziv operatsiyalar o‘tkazish bo‘yicha mutaxassis. U uretra orqali (kesmalarsiz) lazer yordamida buyrak va siydik yo‘lidagi toshlarni maydalab, olib tashlaydi hamda prostata bezida endoskopik operatsiyalarni bajaradi. Hozirgi kunda siydik-tosh kasalligi bo‘yicha operatsiyalarning aksariyati aynan endourologik usullar bilan amalga oshiriladi.

Bolalar urologi

Chaqaloqlardan tortib o‘smirlargacha bo‘lgan bolalardagi urologik kasalliklar bo‘yicha mutaxassis. U kriptorxizm, gipospadiya, fimoz, qovuq-siydik yo‘li reflyuksi va boshqa tug‘ma nuqsonlar bilan shug‘ullanadi. Bolalardagi operatsiyalar juda kichik hajmda bajarilib, maxsus mahorat va asbob-uskunalarni talab etadi.

Funksional urolog (qovuq disfunksiyasi bo‘yicha mutaxassis)

Siydik chiqarish buzilishlari — siydik tuta olmaslik, giperfaol qovuq, neyrogen qovuq bo‘yicha mutaxassis. U urodinamik tekshiruvni (qovuqni to‘ldirish va bo‘shatish paytida undagi bosimni o‘lchashni) o‘tkaza oladi hamda siydik tuta olmaslikni dori-darmonlar bilan yoki jarrohlik yo‘li bilan davolashni buyuradi.

Urolog qabuliga qanday tayyorlanish kerak?

Urolog qabuliga tayyorlanish murakkab emas, ammo bir nechta jihatlarga e’tibor berish tashrifning imkon qadar samarali o‘tishini ta’minlaydi.

Tahlil uchun siydikni to‘g‘ri yig‘ing

Urolog qabuliga borishdan oldin umumiy siydik tahlilini topshirish maqsadga muvofiq. Siydik yig‘ish qoidalariga amal qilish muhim — natijaning aniqligi shunga bog‘liq:

• Kunning birinchi porsiyasi bo‘lgan ertalabki siydikni yig‘ing
• Siydik yig‘ishdan oldin yaxshilab yuvining
• Dastlabki bir necha millilitrni oqizib yuboring, so‘ng o‘rta porsiyani steril idishga yig‘ing (dorixonalarda sotiladi)
• 1–2 soat ichida laboratoriyaga yetkazing

Siydik tahlilidan oldin biror narsa qilish kerakmi?

Tahlil topshirishdan bir kun oldin lavlagi, sabzi va siydik rangini o‘zgartiruvchi boshqa mahsulotlarni iste’mol qilmang. Achchiq taomlar va alkogolli ichimliklarni cheklang. C vitaminini katta dozalarda qabul qilmang — bu tahlil natijasini buzadi. Ayollar hayz paytida tahlil topshirmasliklari kerak.

Alomatlarni aniq-ravshan tasvirlab bering

Urolog uchun aniq ma’lumot juda muhim. Tashrifdan oldin quyidagilarni yozib oling:

• Alomatlar qachon paydo bo‘ldi — aniq sana yoki “bir necha kun oldin” deb ko‘rsating
• Bir kecha-kunduzda va tunda necha marta hojatga borasiz
• Og‘riq bormi — qayerda, qachon va qanchalik kuchli
• Siydikda qon paydo bo‘lgan holat kuzatildimi — bir marta yoki bir necha marta
• Yaqinda belingizda o‘tkir og‘riq xuruji bo‘ldimi
• Prostata, qon bosimi yoki siydik haydovchi dorilarni qabul qilasizmi
• Oldingi tekshiruv natijalarini olib keling

Urologga quyidagilar kerak bo‘ladi:

• Umumiy siydik tahlili — ayniqsa, bugun topshirilmagan bo‘lsa; natijani o‘zingiz bilan olib keling
• Buyrak va siydik pufagi UTTsi (UZI) — agar o‘tkazilgan bo‘lsa; ayniqsa, buyrak-tosh kasalligi va prostata xastaliklarida muhim
• PSA (prostataga xos antigen) tahlili — agar erkak kishi avval topshirgan bo‘lsa
• Buyraklar, qorin bo‘shlig‘i KT yoki MRTsi — agar o‘tkazilgan bo‘lsa
• Kasalxonadan ko‘chirmalar — agar o‘tmishda buyrak yoki siydik pufagida operatsiya qilingan bo‘lsa

Qabul qilayotgan dori vositalaringiz ro‘yxatini tuzing

Ba’zi dorilar siydik chiqarish tizimiga ta’sir qiladi:

• Siydik haydovchi preparatlar (diuretiklar) — furosemid, gidroxlorotiazid; siydik hajmi va elektrolitlar muvozanatiga ta’sir ko‘rsatadi
• Alfa-blokatorlar (tamsulozin, doksazozin) — prostata bezi kattalashganda qo‘llanadi; bu haqda urologga xabar berish muhim
• Antikoagulyantlar (aspirin, varfarin) — operatsiya yoki muolajalardan oldin ularni qabul qilish to‘xtatiladi
• Antibiotiklar — agar mustaqil davolanishni boshlagan bo‘lsangiz; aynan qaysi dori ekanini va necha kun qabul qilayotganingizni ayting
• Katta dozalardagi C vitamini — siydik tahlillari natijasiga ta’sir qiladi

Savollaringizni tayyorlab qo‘ying

Shifokordan so‘ramoqchi bo‘lgan barcha savollaringizni yozib oling:

• Menga antibiotiklar zarurmi yoki suyuqlik ichish rejimining o‘zi kifoyami?
• Tosh o‘z-o‘zidan tushadimi yoki uni maydalash kerakmi?
• Prostata bezi va PSA ni qanchalik tez-tez tekshirtirib turish kerak?
• Prostata bezi kattalashganda operatsiya zarurmi?
• Buyraklarda toshlar qayta paydo bo‘lishining oldini qanday olish mumkin?
• PSA ko‘rsatkichining yuqoriligi nimani anglatadi?

Urolog qabuli qanday o‘tadi?

Siydik yo‘llari kasalliklari bo‘yicha mutaxassis qabuli — bu ko‘rikdan o‘tish, alomatlarni muhokama qilish va ko‘pincha kabinetning o‘zida UTT o‘tkazish demakdir. Erkaklarda ko‘rik prostata bezini barmoq bilan rektal tekshirishni o‘z ichiga oladi — bu og‘riqsiz, ammo zaruriy muolajadir.

• Birlamchi konsultatsiya odatda 20–35 daqiqa davom etadi.

Suhbat va ma’lumot yig‘ish

Urolog sizdan quyidagilar haqida so‘raydi:

• Siydik chiqarish — chastotasi, hajmi, rangi, og‘riqliligi, tutilishi yoki ushlay olmaslik;
• Og‘riq — belda, qorin pastida, oraliq sohasida;
• Erkaklarda jinsiy funksiya;
• O‘tmishda o‘tkazilgan siydik yo‘llari infeksiyalari;
• Buyrak, siydik pufagi yoki prostatadagi operatsiyalar;
• Surunkali kasalliklar — diabet, gipertoniya, buyrak kasalliklari;
• Qabul qilinayotgan dorilar.

Jismoniy ko‘rik

Suhbatdan so‘ng shifokor ko‘rik o‘tkazadi:

• Qorin va bel sohasini paypaslab ko‘rish — buyrak va siydik pufagi proyeksiyasidagi og‘riqni aniqlash; Pasternatskiy alomati — bel sohasiga ohista urib ko‘rish; og‘riqning mavjudligi buyrak shikastlanganidan dalolat beradi;
• Erkaklarda — prostata bezini barmoq bilan rektal tekshirish — prostata bezining hajmi, zichligi va og‘riqliligini baholash uchun qo‘lqop kiyilgan barmoqni to‘g‘ri ichak orqali kiritish; 30–60 soniya davom etadi; bu standart muolaja, undan qo‘rqish kerak emas;
• Yorg‘oq va jinsiy olatni ko‘zdan kechirish — og‘riq, shish yoki qattiqlashishga oid shikoyatlar bo‘lganda;
• Ayollarda — siydik ushlay olmaslik yoki qaytalanuvchi sistit holatlarida ginekologik sababni istisno qilish uchun ginekologik kresloda ko‘rikdan o‘tkazish.

Urolog buyuradigan tahlillar

Siydik tahlillari:

• Siydikning umumiy tahlili — rangi, tiniqligi, oqsil, qon, leykotsitlar (immunitet hujayralari), nitritlar (bakteriyalar belgisi), solishtirma og‘irligi; har qanday urologik shikoyatda birinchi va asosiy tahlil hisoblanadi;
• Nechiporenko usuli bo‘yicha siydik tahlili — siydikning aniq bir hajmida leykotsitlar, eritrotsitlar va silindrlarni sanash; buyrak yallig‘lanishiga aniqlik kiritish uchun o‘tkaziladi;
• Siydikni floraga ekish — samarali antibiotikni aniqlash uchun infeksiya qo‘zg‘atuvchisini o‘stirish; qaytalanuvchi infeksiyalarda majburiy hisoblanadi;
• Sutkalik siydik tahlili — 24 soat davomida ajralgan barcha siydikni yig‘ish; oqsil, tuzlar, kalsiyning sutkalik ajralishini baholash; siydik-tosh kasalligi va buyrak kasalliklarida qo‘llaniladi;
• Siydik sitologiyasi — o‘sma hujayralarini izlash; gematuriyada (siydikda qon bo‘lishi) siydik pufagi saratonini istisno qilish uchun o‘tkaziladi.

Qon tahlillari:

• Umumiy qon tahlili — yallig‘lanishni, surunkali buyrak kasalliklaridagi kamqonlikni aniqlash;
• Biokimyoviy tahlil — mochevina va kreatinin (buyraklar funksiyasi), siydik kislotasi (podagra va uratli toshlarda), elektrolitlar (kaliy, natriy);
• PSA — prostat-spetsifik antigen — prostata markeri; yallig‘lanish, xavfsiz giperplaziya va prostata saratonida ko‘tariladi; 45 yoshdan oshgan erkaklar uchun majburiy;
• Erkin PSA va erkin/umumiy PSA nisbati — PSA ko‘tarilishining sababiga aniqlik kiritish uchun; xavfsiz o‘smani saratondan farqlashga yordam beradi;
• Jinsiy gormonlar — testosteron, FSG, LG — erektil disfunksiya va erkaklar bepushtligida topshiriladi;
• Spermogramma — erkaklar bepushtligida sperma sifatini tahlil qilish.

Instrumental diagnostika

Ultratovush usullari:

• Buyraklar UTTsi — o‘lchami, tuzilishi, kistalar, toshlar, jomchalarning kengayishi bor-yo‘qligi; bel og‘rig‘idagi asosiy tekshiruvdir
• Siydik pufagi UTTsi — hajmi, devorining qalinligi, toshlar yoki o‘smalar mavjudligi; siydik ajratilgandan keyingi qoldiq siydik miqdori albatta baholanadi
• Prostata bezi UTTsi — transabdominal (qorin orqali) va TRUZI — transrektal (to‘g‘ri ichak orqali; ancha batafsil tasvir beradi); o‘lchami, tuzilishi, yallig‘lanish yoki o‘sma alomatlari
• Yorg‘oq UTTsi — moyakdagi og‘riq, shish yoki qattiqlashishda o‘tkaziladi

Rentgen usullari:

• Siydik chiqarish yo‘llarining umumiy rentgenografiyasi — buyraklar va siydik yo‘llaridagi rentgenokontrast toshlarni aniqlaydi
• Kontrastsiz buyrak KTsi — buyrak sanchig‘ida “oltin standart” hisoblanadi; har qanday tarkibdagi hatto mayda toshlarni ham aniqlay oladi
• Kontrastli KT — buyrak va siydik pufagi o‘smalarida qo‘llaniladi
• Kichik chanoq a’zolari MRTsi — prostata bezi, siydik pufagi va siydik chiqarish kanali (uretra) o‘smalarida qo‘llaniladi

Endoskopik usullar:

• Sistoskopiya — siydik pufagini ichkaridan egiluvchan va ingichka endoskop orqali ko‘zdan kechirish; o‘smalar, poliplar, toshlarni aniqlaydi; mahalliy og‘riqsizlantirish bilan o‘tkaziladi
• Ureteroskopiya — siydik yo‘lini ko‘zdan kechirish va davolash; toshlarni lazer yordamida maydalash

Funksional tekshiruvlar:

• Urofloumetriya — siydik oqimining tezligi va hajmini o‘lchash; erkaklarda siydik chiqarish qiyinlashganda qo‘llaniladigan oddiy sinama
• Kompleks urodinamik tekshiruv — siydik pufagini to‘ldirish va bo‘shatish vaqtida undagi bosimni o‘lchash; siydik tuta olmaslik va neyrogen siydik pufagida o‘tkaziladi

Davolash va kuzatuv rejasi

Ko‘rik va tekshiruvlar natijalariga ko‘ra, urolog (siydik chiqarish tizimi kasalliklari shifokori):

• Tashxisni sodda tilda tushuntirib beradi — aynan nima bo‘layotgani va bu qanchalik jiddiy ekanligini
• Davolash tayinlaydi — infeksiyada antibiotiklar, buyrak sanchig‘ida spazmolitiklar va og‘riq qoldiruvchi vositalar, prostata bezini davolash uchun preparatlar
• Toshlar mavjud bo‘lsa, davolash taktikasini belgilaydi: kuzatuv, dori-darmonlar yordamida tushirish, masofadan zarba-to‘lqinli litotripsiya (toshlarni kesmasdan tashqaridan maydalash) yoki endoskop orqali kontaktli lazer yordamida maydalash
• Saraton aniqlansa — multidissiplinar konsiliumga yo‘naltiradi va davolash rejasini belgilab beradi
• Nazorat tashriflari muddatlarini tayinlaydi

Buyrakdagi toshlarni maydalash og‘riqlimi?

Masofadan zarba-to‘lqinli litotripsiya (MZTL) — bu maxsus apparat yordamida tanani hech qanday kesmasdan va teshib kirmasdan, tashqaridan turib toshlarni maydalash usulidir. Bemor apparatda yotadi, xuddi yelkasiga sekin urib qo‘ygandek yengil turtkilarni sezadi. Agar toshlar kichik bo‘lsa, muolaja yengil og‘riqsizlantirish bilan yoki umuman usiz o‘tkaziladi. Muolajadan so‘ng maydalangan tosh parchalari bir necha kun davomida siydik bilan chiqib ketadi.

Siydik chiqarish tizimi kecha-yu kunduz ishlab, qonni filtrlaydi va organizmni moddalar almashinuvi mahsulotlaridan tozalaydi. Bu tizimda biror nosozlik yuzaga kelsa, hayot birdaniga noqulay bo‘lib qoladi. Urolog — ushbu tizimni mukammal biladigan va uning faoliyatini tez va aniq tiklay oladigan mutaxassisdir. Og‘riq va achishishga chidab yurmang — shifokorga bir marta murojaat qilish, ko‘pincha sizni haftalab qiynayotgan muammoni hal qiladi.