Kardiojarroh

Yurakni hayotingizning har bir soniyasida tinimsiz ishlaydigan nasos deb tasavvur qiling. Bu nasosning klapanlari, ya’ni qonni faqat bir tomonga o‘tkazadigan eshikchalari bor. Nasosning o‘zini oziqlantiradigan quvurlar — koronar arteriyalar ham mavjud. Devorlari va to‘siqlari ham bor. Ana shu murakkab tuzilmaning biror qismi dori-darmon bilan tuzatib bo‘lmaydigan darajada jiddiy ishdan chiqsa, kardiojarroh yordamga keladi.

Kardiojarroh — yurak va undan chiquvchi yirik qon tomirlarida operatsiyalar o‘tkazishga ixtisoslashgan jarroh. U yurak kasalliklarini shunchaki davolamaydi, balki ularni o‘z qo‘llari, skalpel, maxsus asbob-uskunalar yordamida tuzatadi. Kardiolog tashxis qo‘yib, davolash kursini belgilaydi, kardiojarroh esa operatsiyasiz iloj qolmagandagina ishga kirishadi. Bu — tibbiyotning eng murakkab va mas’uliyatli, ayni vaqtda hayotni saqlab qoladigan eng muhim yo‘nalishlaridan biridir. Bundan 50 yil avval imkonsizdek tuyulgan ochiq yurakdagi operatsiyalar bugunga kelib muvaffaqiyatli o‘tadigan oddiy amaliyotga aylanib ulgurdi.

Kardiojarrohga qachon murojaat qilish kerak?

Odamlar kardiojarroh qabuliga o‘z-o‘zidan kelmaydi — odatda, tashxis qo‘yilib, konservativ davolash (dorilar, operatsiyasiz muolajalar) natija bermayotgani yoki umuman yordam bera olmasligi aniq bo‘lgandan so‘ng, bemorni uning oldiga kardiolog yoki terapevt yo‘naltiradi. Biroq, umuman olganda, qaysi kasalliklar va alomatlar sababli yurak operatsiyasi masalasi kun tartibiga chiqishini tushunish muhim.

Kardiolog kardiojarrohga yo‘naltirishi mumkin bo‘lgan alomatlar va holatlar

Agar sizda quyidagilar kuzatilsa, e’tiborli bo‘ling:

• Stenokardiya — «ko‘krak qisishi» (jismoniy zo‘riqish yoki tinch holatda to‘sh ortida siquvchi og‘riq), dorilar yordamida nazorat qilib bo‘lmaydigan holat
• Minimal jismoniy faollikda yoki tinch holatda yuzaga keladigan hansirash — xonadon ichida yurishning o‘ziyoq havo yetishmovchiligini keltirib chiqaradi
• Kardiologda davolanishga qaramay, qaytmaydigan oyoq shishlari
• Yurak faoliyati buzilishi bilan bog‘liq hushdan ketish yoki hushdan ketish arafasidagi holatlar
• Bosh aylanishi va hushni yo‘qotish bilan kechadigan yurakning tez urishi
• Aniqlangan yurak nuqsoni — tug‘ma (tug‘ilishdan) yoki orttirilgan (masalan, revmatik isitmadan keyin)
• Koronarografiya (yurak tomirlarini tekshirish) ma’lumotlariga ko‘ra, koronar arteriyalarning 70% dan ortiq torayishi bilan kechadigan yurak ishemik kasalligi tashxisi qo‘yilganda
• Aorta anevrizmasi — tananing asosiy qon tomirining xavfli darajada kengayishi
• Yurak klapanlarining shikastlanishi — ularning torayishi (stenoz) yoki yetishmovchiligi (to‘liq yopilmasligi)
• O‘tkazilgan miokard infarkti — yurak mushagining bir qismi nobud bo‘lishi — va uning keyingi asoratlari

Kardiolog kardiojarrohga yo‘naltirsa, har doim ham operatsiya kerak bo‘ladimi?

Yo‘q. Kardiojarroh maslahati — bu hukm emas, balki muhokamadir. Jarroh vaziyatni baholaydi, barcha tekshiruvlarni o‘rganib chiqadi va operatsiya aynan hozir zarurmi, biroz kutish mumkinmi yoki kamroq invaziv (katta kesmasiz) muqobil usullar bormi, degan savollarga javob beradi. Yakuniy qaror bemor bilan birgalikda qabul qilinadi.

Qachon shoshilinch yoki favqulodda kardiojarrohlik yordami talab etiladi?

Shunday holatlar bo‘ladiki, har bir soat va daqiqa hisobda turadi. Quyidagi holatlarda bemorni zudlik bilan shifoxonaga yotqizish zarur:

• O‘tkir miokard infarkti — ayniqsa, koronar arteriya to‘liq berkilib qolgan va uni stentlash (tomirga metall karkas o‘rnatish) imkoni bo‘lmaganda
• Aorta qatlamlanishi — asosiy qon tomirning ichki devori yorilib, devor qatlamlari orasiga qon sizib kirishi; bu o‘ta xavfli holatdir
• Aorta anevrizmasining yorilishi — aortaning kengaygan qismi to‘satdan yorilib, ichki qon ketishiga sabab bo‘lishi
• Yurak klapanining o‘tkir yetishmovchiligi — masalan, pay iplari (klapanni ushlab turuvchi tolalar) uzilganidan so‘ng
• Yurak tamponadasi — yurak xaltasida (perikardda) suyuqlik yoki qon to‘planib, yurakni siqib qo‘yishi va uning qisqarishiga xalaqit berishi
• Klapanlar shikastlanishi bilan kechadigan endokardit — yurak klapanlarining bakterial infeksiyasi natijasida ularning tuzilishi tezda yemirilishi

Bu holatlarda darhol tez yordam chaqiring.

Kardiojarrohning rejali maslahatlari

Bu mutaxassisga har qanday murojaat ham shoshilinch bo‘lavermaydi. Ko‘pgina bemorlar o‘z holatlarini va kelajakda operatsiya qildirish imkoniyatini muhokama qilish uchun rejali asosda kelishadi.

Qachon rejali maslahat tavsiya etiladi:

• Yurak nuqsoni aniqlanganda — uni tuzatishning eng maqbul vaqti va usulini belgilash uchun
• Aorta anevrizmasida — uning o‘lchamlarini muntazam kuzatib borish va operatsiya bo‘yicha qaror qabul qilish uchun
• Yurak ishemik kasalligining ko‘p tomirli shikastlanishida — stentlash va shuntlash o‘rtasidan birini tanlash uchun
• Tug‘ma yurak nuqsoni bor bolalarda — jarrohlik yo‘li bilan tuzatish bosqichlarini rejalashtirish uchun
• Yurak operatsiyasidan so‘ng — nazorat ko‘rigidan o‘tish va natijani baholash uchun

Kardiojarrohning vakolat doirasiga qanday kasalliklar va operatsiyalar kiradi?

Kardiojarroh nafaqat diagnostika bilan shug‘ullanadi — u, avvalo, operatsiya qiluvchi jarrohdir. Quyida u jarrohlik yo‘li bilan davolashni taklif qilishi mumkin bo‘lgan barcha asosiy kasalliklar va holatlar sanab o‘tilgan.

Yurak ishemik kasalligi va uning oqibatlari

• Yurak ishemik kasalligi (YIK) — yurakning o‘zini oziqlantiruvchi qon tomirlari (koronar arteriyalar) torayishi yoki bekilib qolishi tufayli yurak mushagining qon bilan ta’minlanishi buzilishi. Bu kardiojarrohlik operatsiyalarining eng keng tarqalgan sababidir.
• Zo‘riqish va tinch holatdagi stenokardiya — qon oqimi yetishmovchiligi tufayli jismoniy zo‘riqish paytida va tinch holatda yurakda og‘riq paydo bo‘lishi
• O‘tkir miokard infarkti — arteriyaning to‘liq bekilib qolishi natijasida yurak mushagining bir qismi nobud bo‘lishi
• Postinfarkt kardioskleroz — nobud bo‘lgan mushak o‘rnini chandiqli to‘qima egallashi va buning oqibatida yurak funksiyasining buzilishi
• Chap qorincha anevrizmasi — infarktdan keyin chandiq sohasida yurak qorinchasi devorining xaltasimon bo‘rtib chiqishi (kengayishi)
• Koronar arteriyalarning ko‘p tomirli zararlanishi — yurakning uch va undan ortiq yirik arteriyalari torayishi bo‘lib, bu holat shuntlashni talab qiladi

Yurak klapanlari nuqsonlari

Klapanlar — yurak kameralari va yirik tomirlar orasidagi “eshikcha”lardir. Ular to‘liq yopilmaganda yoki haddan tashqari torayganda, yurak zo‘riqib ishlaydi.

• Aortal klapan stenozi — chap qorincha va aorta o‘rtasidagi klapanning torayishi; bunda yurak qonni katta qon aylanish doirasiga me’yorida haydab bera olmaydi
• Aortal klapan yetishmovchiligi — klapan tavaqalarining to‘liq yopilmasligi; natijada qonning bir qismi qorinchaga qaytib oqadi
• Mitral klapan stenozi — chap bo‘lmacha va chap qorincha o‘rtasidagi klapanning torayishi; ko‘pincha o‘tkazilgan revmatik isitmadan so‘ng rivojlanadi
• Mitral klapan yetishmovchiligi — mitral tavaqalarning to‘liq yopilmasligi va qonning bo‘lmachaga qayta oqishi
• Trikuspidal klapan stenozi va yetishmovchiligi — yurakning o‘ng yarmidagi klapanning zararlanishi
• O‘pka arteriyasi klapani stenozi — o‘ng qorincha chiqish teshigining tug‘ma yoki orttirilgan torayishi
• Infeksion endokardit — klapan tuzilmalarining bakteriyalar ta’sirida zararlanishi va yemirilishi

Tug‘ma yurak nuqsonlari

Tug‘ma nuqsonlar — bu inson tug‘ilishidanoq yurak tuzilishida mavjud bo‘lgan buzilishlardir. Ularning ba’zilari hayotning ilk kunlari yoki oylarida, ba’zilari esa balog‘at yoshida operatsiyani talab qiladi.

• QTN (qorinchalararo to‘siq nuqsoni) — o‘ng va chap qorinchalar orasidagi devorda teshik mavjudligi; eng ko‘p uchraydigan tug‘ma nuqsonlardan biri
• BTN (bo‘lmachalararo to‘siq nuqsoni) — bo‘lmachalar orasida teshik mavjudligi
• Ochiq arterial yo‘lak — aorta va o‘pka arteriyasini bog‘lab turuvchi, tug‘ilgandan so‘ng darhol yopilishi kerak bo‘lgan, lekin ochiqligicha qoladigan tomir
• Fallo tetradasi — yurak tuzilishidagi to‘rtta nuqsonning birgalikda uchrashi; erta jarrohlik amaliyotini talab qiladigan og‘ir “ko‘k” nuqson
• Magistral tomirlar transpozitsiyasi — aorta va o‘pka arteriyasining “o‘rin almashib qolishi”; shoshilinch operatsiya qilinmasa, hayot uchun xavfli holat
• Tug‘ma aortal stenoz — tanadagi asosiy qon tomirining torayishi
• Aorta koarktatsiyasi — aortaning ma’lum bir joyda torayishi va buning natijasida tananing yuqori va pastki qismlarida qon bosimining keskin farqlanishi
• Ebshteyn anomaliyasi — trikuspidal klapanning o‘ng qorincha ichiga tug‘ma siljib qolishi

Aorta va yirik qon tomirlari kasalliklari

Aorta — yurakdan qon olib chiqadigan tanadagi eng yirik qon tomiridir. Uning kasalliklari yorilish xavfi tufayli o‘ta xavflidir.

• Ko‘tariluvchi aorta anevrizmasi — aortaning boshlang‘ich qismining belgilangan o‘lchamlardan ortiqcha kengayishi
• Aorta ravog‘i anevrizmasi — aortaning bosh va qo‘llarga qon tomirlari tarqaladigan egilgan qismining kengayishi
• Pastga tushuvchi ko‘krak aortasi anevrizmasi — aortaning ko‘krak bo‘limidagi qismining kengayishi
• Aorta qatlamlanishi — aorta devorining qatlamlanishi bilan birga uning ichki qobig‘ining yorilishi; o‘tkir, shoshilinch holat
• Marfan sindromi — aorta kengayishi va qatlamlanishi xavfi yuqori bo‘lgan irsiy biriktiruvchi to‘qima kasalligi
• Aortaning posttravmatik shikastlanishi — ko‘krak qafasining og‘ir jarohatidan so‘ng aorta shikastlanishi

Jarrohlik aralashuvini talab qiladigan yurak ritmi buzilishlari

Bo‘lmachalar fibrillyatsiyasi (hilpillovchi aritmiya) — bo‘lmachalarning tartibsiz qisqarishi; dori-darmonlar va kateterli davolash samarasiz bo‘lsa, “labirint” jarrohlik amaliyoti o‘tkaziladi

• Qorinchalar taxikardiyasi — qorinchalardan kelib chiqadigan xavfli tez ritm buzilishlari; boshqa usullar samarasiz bo‘lganda jarrohlik yo‘li bilan davolanadi
• To‘liq atrioventrikulyar blokada — elektr impulslarining bo‘lmachalardan qorinchalarga o‘tishining buzilishi; doimiy elektrokardiostimulyator (sun’iy ritm haydovchisi) o‘rnatishni talab qiladi

Perikard — yurak xaltasi kasalliklari

• Konstriktiv perikardit — yurak xaltasi varaqlarining yopishib qolishi va qalinlashishi natijasida yurakning siqilib, uning qon bilan to‘lishining buzilishi; o‘zgargan perikardni jarrohlik yo‘li bilan olib tashlash talab etiladi
• Surunkali ekssudativ perikardit — yurak atrofida ko‘p miqdorda suyuqlik to‘planishi

Yurak o‘smalari

• Yurak miksomasi — yaxshi sifatli (xavfsiz) o‘sma, ko‘pincha chap bo‘lmachada o‘sadi; insult va qon oqimi buzilishlariga sabab bo‘lishi mumkin; faqat jarrohlik yo‘li bilan davolanadi
• Yurak rabdomiomasi — mushak to‘qimasidan hosil bo‘lgan havfsiz o‘sma; ko‘proq bolalarda uchraydi
• Yurakning xavfli o‘smalari — kam uchraydi, ammo jarrohlik yondashuvini talab qiladi

Terminal bosqichdagi yurak yetishmovchiligi

• Dilatatsion kardiomiopatiya — yurak mushagining sezilarli darajada kengayishi va zaiflashishi; davolash samarasiz bo‘lsa, bemor yurak transplantatsiyasiga nomzod hisoblanadi
• Ishemik kardiomiopatiya — ko‘p yillik yurak ishemik kasalligi (YUIK) oqibatida yurak mushagining og‘ir shikastlanishi
• Yurak transplantatsiyasi — yurak yetishmovchiligining terminal (oxirgi) bosqichida donor yuragini ko‘chirib o‘tkazish
• Qon aylanishini mexanik qo‘llab-quvvatlash — og‘ir yurak yetishmovchiligida yordamchi qurilmalarni (IABK — intraaortal ballonli kontrpulsator, LVAD — chap qorinchani qo‘llab-quvvatlovchi qurilma) o‘rnatish

Kardioxirurgiyadagi yo‘nalishlar va tor mutaxassisliklar

Kardioxirurgiya — bu bitta operatsiya emas, balki turli xil jarrohlik aralashuvlarining butun bir majmuasidir. Ixtisosligi va tajribasiga qarab, kardioxirurglar bir necha yo‘nalishlarga bo‘linadi.

Koronar revaskulyarizatsiya bo‘yicha jarroh

Aortokoronar shuntlash (AKSh) amaliyotini bajaruvchi mutaxassis. Bu — toraygan yoki bekilib qolgan koronar arteriyalarni chetlab o‘tib, qon oqimi uchun aylanma yo‘llar (shuntlar) yaratishdir. Shuntlar bemorning o‘z tomirlaridan — oyog‘idagi venadan yoki ko‘krak qafasidagi arteriyadan olinadi. Bu butun dunyoda eng ko‘p bajariladigan yurak amaliyotlaridan biridir. Bunday operatsiyadan so‘ng yurakning qon bilan ta’minlanishi tiklanadi, stenokardiya o‘tib ketadi va bemor faol hayot tarziga qaytishi mumkin.

Shuntlashning stentlashdan farqi nimada?

Stentlash — bu toraygan arteriyaga ko‘krak qafasini yormasdan, kateter (ingichka naycha) orqali metall karkas (stent) o‘rnatish. Shuntlash esa qon uchun yangi yo‘l yaratiladigan to‘laqonli operatsiyadir. Bir yoki ikkita arteriya shikastlanganda stentlash afzal ko‘riladi. Ko‘plab arteriyalar shikastlanganda yoki torayishning muayyan turida shuntlash samaraliroq va uzoqqa chidaydi.

Klapan jarrohi

Ushbu mutaxassis yurak klapanlarida amaliyotlar bajaradi — ularga plastika qiladi (tiklaydi) yoki protezlaydi (sun’iysiga almashtiradi). Zamonaviy klapan protezlari mexanik (metaldan yasalgan, o‘nlab yillar xizmat qiladi, lekin qonni suyultiruvchi preparatlarni doimiy qabul qilishni talab etadi) va biologik (hayvon to‘qimalaridan yasalgan, doimiy antikoagulyatsiyani talab qilmaydi, lekin vaqt o‘tishi bilan yeyiladi) turlarga bo‘linadi. Agar klapanni tiklash mumkin bo‘lsa, plastika eng ma’qul yechimdir — u bemorning o‘z klapanini saqlab qoladi va uzoq muddatli istiqbolda yaxshiroq natijalar beradi.

Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘yicha jarroh

Faqat tug‘ma yurak nuqsoni bo‘lgan bolalar bilan shug‘ullanadi. Bu jarrohlikdagi texnik jihatdan eng murakkab yo‘nalishlardan biridir — amaliyotlar yangi tug‘ilgan, ba’zan vazni 3 kg dan kam bo‘lgan chaqaloqning mitti yuragida o‘tkaziladi. Zamonaviy bolalar kardioxirurgiyasi bundan 30 yil avval operatsiya qilib bo‘lmaydi deb hisoblangan nuqsonlarga ega bolalarga yordam berish imkonini beradi. Operatsiyadan keyin bolalarning aksariyati ulg‘ayib, normal va to‘laqonli hayot kechiradi.

Katta yoshdagi odamda tug‘ma yurak nuqsonini tuzatsa bo‘ladimi?

Ha. Tug‘ma nuqsonlarning bir qismi katta yoshda namoyon bo‘ladi yoki tashxislanadi. Tug‘ma yurak nuqsonlari bo‘yicha jarroh bolaligida nuqsoni bartaraf etilmagan yoki qisman operatsiya qilingan katta yoshdagi bemorlar bilan ham ishlaydi.

Aorta va yirik tomirlar bo‘yicha jarroh

Aorta anevrizmasi va qatlamlanishida operatsiyalar o‘tkazishga ixtisoslashgan. U ham ochiq jarrohlik usulidan (ko‘krak qafasi yoki qorinni kesish), ham endovaskulyar usullardan — katta kesmalarsiz son arteriyasi orqali aorta ichiga maxsus protez (stent-graft) o‘rnatishdan foydalanadi.

Transplantatsion kardioxirurg

Yurak yetishmovchiligining terminal (so‘nggi) bosqichidagi bemorlarga donor yuragini ko‘chirib o‘tkazish — transplantatsiya amaliyotini bajaradi. Bu donor va retsipiyentning (organ qabul qiluvchi) aniq mosligini, butun bir mutaxassislar jamoasining uyg‘un ishlashini hamda operatsiyadan keyingi jiddiy immunosupressiv terapiyani (ko‘chirilgan organning rad etilishini oldini oluvchi davolash) talab qiladigan o‘ta murakkab amaliyotdir.

Intervension kardioxirurg — gibrid mutaxassis

Kardioxirurg va intervension kardiolog ko‘nikmalarini o‘zida mujassam etgan shifokor. U gibrid operatsiyalarni, ya’ni ochiq jarrohlik usuli va kam invaziv (minimal shikast yetkazuvchi) endovaskulyar texnikalarni birgalikda qo‘llaydigan amaliyotlarni bajaradi. Bunga yorqin misol — TAVI (transkateter aortal klapan implantatsiyasi) — ko‘krak qafasini ochmasdan, chov sohasidagi tomir orqali aortal klapanni almashtirishdir. Bu, ayniqsa, operatsiya xavfi yuqori bo‘lgan keksa yoshdagi bemorlar uchun dolzarbdir.

Kardiojarroh maslahatiga qanday tayyorlanish kerak?

Yurak kasalliklari bo‘yicha jarroh, ya’ni kardiojarroh qabuliga borish – muhim qadam. Yaxshi tayyorgarlik ko‘rish ushbu maslahatdan imkon qadar ko‘proq foyda olishga va shifokorning barcha aytganlarini to‘g‘ri tushunishga yordam beradi.

Yurakka oid barcha tibbiy hujjatlarni to‘plang

Kardiojarroh avvalo sizning ma’lumotlaringizni o‘rganadi – ular qancha ko‘p bo‘lsa, shuncha yaxshi. O‘zingiz bilan quyidagilarni olib boring:

• EKG (elektrokardiogramma)ning barcha natijalari – ayniqsa, bir necha yillik dinamikadagisi;
• EXOKG (exokardiografiya, yurak UTTsi) – bu jarroh uchun eng muhim tekshiruv;
• Koronarografiya – agar o‘tkazilgan bo‘lsa, tavsifi bilan birga yurak tomirlarining suratlari;
• Yurak va aortaning KT-angiografiyasi – agar qilingan bo‘lsa;
• EKGning Xolter monitoringi – yurak ritmining bir sutkalik yozuvi;
• Shifoxonadan ko‘chirmalar – ayniqsa, infarkt, yurakdagi operatsiyalar, reanimatsiyadan keyingilari;
• Kardiolog va boshqa mutaxassislarning xulosalari.

Kardiologdan yo‘llanma olish kerakmi?

Odatda, ha. Kardiojarroh kardiolog yoki terapevt yo‘naltirgan bemorlar bilan ishlaydi. Ammo sizda tashxis qo‘yilgan bo‘lsa va operatsiya zarurligi haqida ikkinchi mutaxassis fikrini olmoqchi bo‘lsangiz, qabulga mustaqil ravishda ham yozilishingiz mumkin.

Barcha belgilaringizni yozib oling

Qabulga borishdan oldin quyidagilarni aniq ifodalab oling:

• Ko‘krakdagi og‘riq yoki hansirash qachon paydo bo‘ldi?
• Ular qanchalik tez-tez yuzaga keladi – jismoniy zo‘riqish paytida, tinch holatda, tunda?
• Nima yordam beradi – nitroglitserin, dam olish?
• Hushdan ketish, ko‘z oldi qorong‘ilashishi, to‘satdan holsizlik holatlari bo‘lganmi?
• So‘nggi bir yil ichida jismoniy zo‘riqishlarni ko‘tara olish qobiliyatingiz qanday o‘zgardi?

Qabul qilayotgan dori-darmonlaringizning to‘liq ro‘yxatini tuzing

Kardiojarroh siz qabul qilayotgan barcha dori-darmonlarni bilishi kerak. Ba’zi preparatlarni operatsiyadan oldin to‘xtatishga to‘g‘ri keladi – masalan, qonni suyultiruvchi vositalar (aspirin, varfarin, klopidogrel). Quyidagilarni yozib oling:

• Barcha tabletkalarning nomlari;
• Dozasi;
• Qancha vaqtdan beri qabul qilayotganingiz;
• Qabul qilishda tanaffus bo‘lganmi?

Operatsiyadan oldin qonni suyultiruvchi preparatlarni qabul qilishni qachon to‘xtatish kerak?

Buni faqat shifokor hal qiladi. Antikoagulyantlarni (tromblarga qarshi preparatlarni) mustaqil ravishda to‘xtatib qo‘yish mumkin emas – bu xavfli bo‘lishi mumkin. Kardiojarroh maslahat chog‘ida har bir preparat bo‘yicha aniq ko‘rsatmalar beradi.

Savollaringizni oldindan tayyorlab qo‘ying

Sizni bezovta qilayotgan barcha savollarni yozib oling:

• Menga operatsiya kerakmi va nima uchun?
• Aynan qanday aralashuv turi tavsiya etilmoqda?
• Operatsiyasiz muqobil yechim bormi?
• Aynan mening holatimda operatsiya xavfi qanday?
• Tiklanish qancha vaqt davom etadi?
• Odatdagi hayot tarzimga qayta olamanmi?
• Operatsiyadan keyin dori-darmon qabul qilishim kerak bo‘ladimi?

Psixologik tayyorgarlik

Ko‘pgina bemorlar kardiojarroh qabuliga kuchli qo‘rquv bilan kelishadi. Bu mutlaqo normal holat. Yodda tuting: maslahatlashuv – bu suhbat, operatsiyaga rozi bo‘lish majburiyati emas. Siz har qanday savolni berish, tushuntirish so‘rash va o‘ylab ko‘rish uchun vaqt olishga haqlisiz. Zamonaviy yurak operatsiyalari qat’iy xavfsizlik sharoitida o‘tkaziladi va jarroh har doim aynan sizning vaziyatingizdagi xavf va foydani hisobga oladi.

Konsultatsiya qanday o‘tadi va operatsiyadan oldin nimalar bo‘ladi?

Kardioxirurgga tashrif — bu shunchaki ko‘rik emas. Bu birinchi suhbatdan tortib, operatsiya oldi tekshiruvi va operatsiyaning o‘zigacha bo‘lgan bir necha bosqichga cho‘zilishi mumkin bo‘lgan to‘laqonli tibbiy konsultatsiyadir.

• Birlamchi konsultatsiya odatda 40–60 daqiqa davom etadi.

Suhbat va hujjatlarni o‘rganish

Avvalo, kardioxirurg barcha tibbiy ma’lumotlaringizni batafsil o‘rganib chiqadi va sizdan quyidagilarni so‘rab-surishtiradi:

• Shikoyatlaringiz va ularning qancha davom etayotgani haqida;
• O‘tkazilgan infarktlar, operatsiyalar, stentlash amaliyotlari haqida;
• Surunkali kasalliklar – qandli diabet, gipertoniya, buyrak kasalliklari operatsiya xavfiga ta’sir qilishi haqida;
• Chekish, spirtli ichimliklar iste’moli, jismoniy faollik haqida;
• Qabul qilayotgan dori-darmonlaringiz haqida;
• Jismoniy zo‘riqishlarni ko‘tara olishingiz haqida – hansiramasdan necha qavatga chiqa olasiz?

Tibbiy ko‘rik

Kardioxirurg quyidagilarni o‘z ichiga olgan tibbiy ko‘rik o‘tkazadi:

• Yurak va o‘pkani eshitib ko‘rish – tonlar, shovqinlar, o‘pkada suyuqlik borligi belgilarini baholash;
• Ikkala qo‘lda qon bosimini o‘lchash – qo‘llar orasidagi bosim farqi aorta kasalliklarida muhim;
• Pulsni baholash – qo‘llarda, oyoqlarda, bo‘yinda;
• Bo‘yin venalarini ko‘zdan kechirish – ularning bo‘rtib chiqishi yurakning o‘ng bo‘limlarida bosim oshganidan dalolat beradi;
• Oyoqlarni ko‘zdan kechirish – shishlar, venalarning holati (ular shunt sifatida kerak bo‘lishi mumkin);
• Umumiy ko‘rik – vazn, bo‘y, teri va shilliq pardalar holati.

Operatsiya oldi tekshiruvi

Agar jarroh operatsiya zarur deb hisoblasa, operatsiya oldidan to‘liq tekshiruv tayinlanadi. Bu xavflarni baholash va operatsiyani rejalashtirish uchun zarur.

Yurak operatsiyasidan oldingi qon tahlillari:

• Umumiy qon tahlili – gemoglobin, trombotsitlar, leykotsitlar miqdorini baholash;
• Qon guruhi va rezus-faktor – majburiy; operatsiya vaqtida qon quyish zarurati tug‘ilishi mumkin;
• Koagulogramma – qon ivish ko‘rsatkichlari; kardioxirurg uchun o‘ta muhim;
• Qonning biokimyoviy tahlili – buyraklar (kreatinin, mochevina), jigar (ALT, AST) faoliyati, qondagi qand miqdori;
• Glikirlangan gemoglobin – qandli diabetda; qand miqdorini nazorat qilish bitish jarayoniga ta’sir qiladi;
• Lipidlar profili – xolesterin va uning fraksiyalari;
• OIV, gepatit B va C tahlillari – operatsiya oldidan o‘tkaziladigan standart tekshiruv.

Operatsiya oldidan o‘tkaziladigan instrumental tekshiruvlar:

• ExoKG (yurak UTTsi) – yurak kameralari funksiyasi, klapanlar holati, bo‘shliqlar o‘lchami, miokardning (yurak mushagi) qisqarish qobiliyatini baholash;
• Koronarografiya – kontrast modda yuborish orqali koronar arteriyalarni rentgen qilish; torayishlarning aniq joylashuvi va darajasini ko‘rsatadi;
• Aorta va qon tomirlarining KT-angiografiyasi – aorta operatsiyalari yoki endovaskulyar aralashuvlarni rejalashtirishda qo‘llaniladi;
• Tinch holatdagi va jismoniy zo‘riqish paytidagi EKG (stress-test) – yurakning jismoniy yuklamaga reaksiyasini baholash;
• Ko‘krak qafasi rentgeni – yurak o‘lchamlari va o‘pka holatini baholash;
• Yurak MRTsi – miokard tuzilishi va chandiqli zonalarni batafsil o‘rganish zarurati tug‘ilganda qo‘llaniladi;
• Uyqu arteriyalarining UTTsi – yurak operatsiyasidan oldin bo‘yin tomirlarining holatini baholash; uyqu arteriyalari aterosklerozi insult xavfini oshiradi;
• Spirometriya – o‘pka faoliyatini baholash; anesteziyani rejalashtirish uchun muhim.

Mutaxassislarning qo‘shimcha maslahatlari:

• Anesteziolog — narkoz xavflarini baholaydi va anesteziyani rejalashtiradi.
• Terapevt yoki kardiolog — operatsiyadan oldin bemorning umumiy ahvoli va surunkali kasalliklarini nazorat qiladi.
• Endokrinolog — qandli diabet mavjud bo‘lganda.
• Nefrolog — surunkali buyrak kasalliklarida.
• Nevrolog — miya qon tomirlarining yo‘ldosh kasalliklari kuzatilganda.

Yurakdagi odatiy operatsiya qanday o‘tadi?

Ko‘pgina klassik yurak operatsiyalari sun’iy qon aylanishi sharoitida o‘tkaziladi: jarroh to‘xtatilgan yurakda ishlayotgan vaqtda SQA (sun’iy qon aylanish) apparati yurak va o‘pkaning vazifasini vaqtincha o‘z zimmasiga oladi. Umumiy tarzda bu quyidagicha kechadi:

• Umumiy narkoz (umumiy anesteziya) — bemor to‘liq behush holatda bo‘ladi va og‘riqni sezmaydi.
• To‘sh suyagini kesish — ko‘krak qafasidagi markaziy kesma orqali yurakka yo‘l ochiladi.
• Sun’iy qon aylanish apparatiga ulanish — u operatsiya davomida qon aylanishini ta’minlab turadi.
• Asosiy bosqichni bajarish — shuntlash, klapanni almashtirish, plastika va hokazolar.
• Yurak faoliyatini tiklash — yurak qayta ishga tushiriladi.
• To‘sh suyagi va terini yopish — maxsus simli choklar va qisqichlar yordamida.
• Operatsiyadan so‘ng bemor bir muddat reanimatsiya bo‘limida doimiy nazorat ostida yotadi, so‘ngra oddiy palataga o‘tkaziladi.

Yurak operatsiyasidan keyin og‘riq bo‘ladimi?

Operatsiyadan keyin ko‘krak qafasida og‘riq bo‘ladi, lekin u og‘riq qoldiruvchi vositalar yordamida samarali nazorat qilinadi. Dastlabki kunlarda noqulaylik va siqilish hissi kuzatiladi. Vaqt o‘tishi bilan bu noqulayliklar yo‘qoladi. Aksariyat bemorlar, ayniqsa operatsiyagacha uzoq vaqt stenokardiya yoki hansirashdan aziyat chekkanlar, o‘zlarini bunchalik tez yaxshi his qila boshlaganidan hayratlanishadi.

Yurak — shunchaki nasos emas. U — sizning hayotingiz markazi. U jiddiy yordamga muhtoj bo‘lganida, kardiojarroh unga ikkinchi imkoniyatni bera oladigan yagona mutaxassisdir. Maslahat olishdan cho‘chimang: o‘z imkoniyatlaringiz haqida qanchalik erta xabar topsangiz, tanlov ham shuncha ko‘p bo‘ladi. Zamonaviy kardiojarrohlik — bu yuqori aniqlik, ko‘p yillik tajriba va har yili saqlab qolinayotgan minglab insonlar hayotidir.