Hayz kechikishi

Hayz sikli ayol organizmining ichki soatiga o‘xshaydi. Odatda bu soat bir maromda ishlaydi: hayz ko‘rish taxminan bir vaqtda, doimiy oraliq bilan sodir bo‘ladi. Ammo ba’zan bu soat adashadi va hayz kutilgan kunda kelmaydi. Hayzning kechikishi o‘z-o‘zidan tashxis emas, balki organizmning biror o‘zgarishga javoban yuboradigan signali, belgisidir. Bu o‘zgarish boshqa joyga ko‘chish yoki imtihonlar davri kabi mutlaqo bezarar bo‘lishi mumkin. Yoki o‘z vaqtida payqab, shifokor bilan maslahatlashish muhim bo‘lgan holatdan darak berishi ham mumkin. Aynan shuning uchun nima sodir bo‘layotganini, buning sababini va keyin nima qilish kerakligini tushunish muhim.

Hayz kechikishi haqida hamma narsa: sabablari, tashxisi va qachon shifokorga murojaat qilish kerak

Nima hayz kechikishi hisoblanadi: norma va o'zgarishlar

Vahimaga tushishdan oldin, umuman nima me’yor hisoblanishini tushunib olish muhim. Turli ayollarda hayz siklining davomiyligi farqlanadi — va bu mutlaqo normal holat.

Siklning normal davomiyligi — 21 kundan 35 kungacha. Ya’ni, agar sizning siklingiz doim 32 kun bo‘lgan bo‘lsa va hayz 32-kuni kelsa — bu kechikish emas, bu sizning me’yoringizdir.

Odatda muntazam siklga ega ayollarda kutilayotgan sanadan 5–7 kundan ortiq hayz kelmasligi kechikish deb hisoblanadi.

Amenoreya tushunchasi alohida ajratib ko‘rsatiladi — bu hayzning butunlay bo‘lmasligi:

• Birlamchi amenoreya — 15–16 yoshdan oshgan qizda hayzning umuman boshlanmaganligi.
• Ikkilamchi amenoreya — hayz bo‘lib turgan, biroq 3 oydan ortiq muddatga (homiladorlik va emizish davrini hisobga olmaganda) to‘xtab qolishi.

Hayz me’yorda 1–3 kunga kechikishi mumkinmi?

Ha. Sikldagi kichik tebranishlar — odatiy muddatdan 2–3 kun oldin yoki keyin bo‘lishi — fiziologik me’yor sanaladi. Tirik organizmning sikli metronom kabi ishlamaydi. Agar bu oyda hayz 2 kun kechroq kelsa, katta ehtimol bilan, buning xavotirli joyi yo‘q. Kunma-kun aniqlikni emas, umuman siklning muntazamligini kuzatib boring.

Homiladorlik: inkor etilishi kerak bo‘lgan birinchi holat

Hayz o‘z vaqtida kelmasa, tekshirish lozim bo‘lgan birinchi va eng yaqqol sabab — bu homiladorlikning yuzaga kelganligidir. Har qanday savodli shifokor o‘z xulosalarini aynan shu qadamdan boshlaydi.

Homiladorlik yuzaga kelgach, organizm hayz siklini to‘xtatadi — bu dastlabki va eng sezilarli belgilardan biridir. Kechikishning birinchi kunlaridanoq siydikda XGCh (xorionik gonadotropin — homiladorlik gormoni) paydo bo‘ladi va uni dorixona testi aniqlay oladi.

Hayz kechikganda homiladorlik testini qachon qilish kerak?

• Testni kechikishning birinchi kunidanoq qilish mumkin — bu vaqtga kelib aksariyat ayollarda XGCh darajasi test aniqlashi uchun yetarli bo‘ladi.
• Eng yaxshi vaqt — ertalab uyg‘ongandan keyingi dastlabki siydik: unda gormon konsentratsiyasi maksimal darajada bo‘ladi.
• Agar birinchi test manfiy chiqsa-yu, kechikish davom etsa, testni 2–3 kundan keyin takrorlang.
• Agar test manfiy bo‘lib, kechikish 10–14 kundan oshsa, beta-XGCh uchun qon tahlili topshiring: u homiladorlikni har qanday uy testidan ko‘ra ertaroq va aniqroq aniqlaydi.

Haqiqiy homiladorlikda test xato ko‘rsatishi mumkinmi?

Ha. Soxta manfiy natija (ya’ni, homiladorlik bor, lekin test "yo‘q" deb ko‘rsatayotgan holat) test juda erta qilinganda, siydik suyuq bo‘lganda yoki yaroqlilik muddati o‘tgan testdan foydalanilganda kuzatilishi mumkin. Shu sababli, kechikish davom etayotgan bo‘lsa, tekshiruvni takrorlash yoki qon topshirish doim mantiqan to‘g‘ri hisoblanadi.

Agar homiladorlik inkor etilgan bo‘lsa-yu, hayz hali ham kelmayotgan bo‘lsa, keling, boshqa ehtimoliy sabablarni ko‘rib chiqamiz.

Kechikishning fiziologik sabablari: organizmning tashqi omillarga reaksiyasi

Ko‘pincha hayz kasallik tufayli emas, balki hayotda biror narsa o‘zgargani sababli kechikadi. Organizm tashqi sharoitlarga juda sezgir va reproduktiv tizim bu o‘zgarishlarni birinchilardan bo‘lib "his qiladi".

Stress va hissiy zo‘riqish

Bu har qanday yoshdagi ayollarda sikl buzilishining eng keng tarqalgan sabablaridan biridir. Kuchli stress — imtihonlar, nizolar, ishni yo‘qotish, oilaviy qiyinchiliklar, ko‘chish — gipotalamus (gormonlar ishlab chiqarilishini boshqaradigan bosh miya bo‘limi) faoliyatining buzilishiga olib keladi. Natijada tuxumdonlar noto‘g‘ri signallar oladi va ovulyatsiya yoki suriladi, yoki umuman sodir bo‘lmaydi — shu tariqa sikl buziladi.

Yaxshi yangilik shundaki, stressli vaziyat bartaraf etilishi bilan sikl, odatda, o‘z-o‘zidan tiklanadi.

Vaznning keskin o‘zgarishi

Yog‘ to‘qimasi estrogen (ayollar jinsiy gormoni) ishlab chiqarishda ishtirok etadi. Keskin ozish, qat’iy parhezlar yoki och qolish bu gormon darajasining pasayishiga olib keladi va hayz to‘xtaydi. Bu "organizmda reproduktiv funksiya uchun resurslar yetishmayapti" degan signaldir.

Boshqa tomondan, vaznning keskin ortishi ham, ayniqsa, insulinorezistentlik (hujayralarning insulinga sezgirligi pasayishi) mavjud bo‘lganda, gormonal muvozanatni buzishi mumkin.

Kasalliksiz ozish paytida hayz kechikishi mumkinmi?

Ha, va bu juda keng tarqalgan holat. Agar vazn yo‘qotish paytida hayz to‘xtasa, bu me’yor emas, balki xavotirli belgidir. Yashab qolish uchun organizm farzand ko‘rish funksiyasini "o‘chirib qo‘yadi". Me’yoriy ovqatlanishga qaytish odatda siklni tiklaydi, lekin ba’zan shifokor yordami talab etiladi.

Jadal jismoniy zo‘riqishlar

Professional sportchi ayollar va keskin tarzda jadal mashg‘ulotlarga o‘tgan ayollarda hayz siklining buzilishi tez-tez uchraydi. Buning sababi o‘sha-o‘sha — yog‘ to‘qimasining kamayishi va organizmning haddan tashqari zo‘riqishi bo‘lib, bu holat surunkali stress sifatida qabul qilinadi.

Iqlim va vaqt mintaqasining o‘zgarishi

Uzoq davom etadigan parvozlar, boshqa iqlim mintaqasiga ko‘chib o‘tish, tungi smenada ishlash va uyqu tartibining buzilishi ichki biologik ritmlarga ta’sir ko‘rsatadi — natijada hayz sikli surilishi yoki kechikishi mumkin.

Gormonal preparatlarni qabul qilish yoki to‘xtatish

• Majmuaviy oral kontratseptivlar (homiladorlikka qarshi tabletkalar) qabul qilinganda hayz qisqa muddatli va kam miqdorda keladigan bo‘ladi, ba’zan esa deyarli yo‘qoladi. Bu normal holatdir.
• Tabletkalarni qabul qilish to‘xtatilgandan so‘ng hayz sikli 1–3 oy ichida qayta tiklanadi. Bu vaqtda kechikishlar kuzatilishi mumkin.
• Xuddi shunday holat inyeksion kontratseptivlar yoki gormonal implantdan keyin ham kuzatiladi.

Tug‘uruqdan keyingi davr va emizish

Farzand dunyoga kelgach, prolaktin (laktatsiya gormoni) miqdorining yuqoriligi ovulyatsiyani to‘xtatib turadi. Faqat ko‘krak suti bilan emizilganda hayz bir necha oy, hatto bir yilgacha kelmasligi mumkin. Bu patologiya emas, balki fiziologik me’yordir.

Qachonki hayz kechikishining sababi tashqi ta’sir emas, balki organizm faoliyatidagi buzilish bo‘lsa, demak, gap patologik sabablar haqida ketayotgan bo‘ladi. Ular haqida quyida so‘z yuritamiz.

Hayz kechikishining sababi sifatida gormonal va endokrin buzilishlar

Muntazam bo‘lmagan yoki kelmayotgan hayz siklining tibbiy sabablari orasida eng katta guruh gormonal tizim faoliyatining buzilishi bilan bog‘liq. Hayz siklini gormonlar boshqaradi va agar bu zanjirning biror qismida uzilish yuzaga kelsa, sikl ham buziladi.

Tuxumdonlar polikistozi sindromi (TPKS)

TPKS — tuxumdonlar polikistozi sindromi — reproduktiv yoshdagi ayollarda hayzning nomuntazam kelishi yoki umuman kelmasligining eng ko‘p uchraydigan gormonal sababidir. Bu holatda tuxumdonlar erkaklik jinsiy gormonlarini (androgenlarni) me’yordan ortiq ishlab chiqaradi, natijada ovulyatsiya buziladi yoki umuman sodir bo‘lmaydi.

• TPKSga hamroh bo‘lishi mumkin bo‘lgan belgilar:
• Nomuntazam sikl — hayzning 2–3 oyda bir marta yoki undan ham siyrak kelishi
• Yuz, qorin va ko‘krak sohasida tuklarning ko‘p o‘sishi (girsutizm)
• Akne (husnbuzar toshmasi)
• Vazn ortishi, ayniqsa qorin sohasida
• Homilador bo‘lishning qiyinlashishi

TPKSga tuxumdonlarni UTT qilish va gormonlar uchun qon tahlili asosida tashxis qo‘yiladi. Bu holat davolashga moyil — ginekolog yoki endokrinolog kerakli terapiyani tanlab beradi.

Qalqonsimon bez faoliyatining buzilishi

Qalqonsimon bez — bo‘yin sohasidagi kichik a’zo bo‘lib, u moddalar almashinuvini boshqaradi va tuxumdonlar faoliyatiga ta’sir ko‘rsatadi. Uning funksiyasi pasayishi (gipotireoz) ham, kuchayishi (gipertireoz) ham hayz siklini izdan chiqarishi mumkin.

• Gipotireoz (bez faoliyatining sustligi) — ko‘pincha nomuntazam, kam miqdordagi yoki siyrak hayzga, shuningdek, holsizlik, vazn ortishi, et uvishishi va soch to‘kilishiga sabab bo‘ladi.
• Gipertireoz (bezning haddan tashqari faolligi) — hayzning kam miqdorda yoki juda siyrak kelishiga, yurak urishining tezlashishiga, vazn yo‘qotishga va ta’sirchanlikka olib kelishi mumkin.

TTG (tireotrop gormon) uchun topshiriladigan oddiy qon tahlili qalqonsimon bez funksiyasini tekshirishga yordam beradi.

Giperprolaktinemiya — prolaktin miqdorining oshishi

Prolaktin — ko‘krak suti ishlab chiqarilishi uchun mas’ul bo‘lgan gormon. Me’yorda uning miqdori faqat homiladorlik va emizish davrida yuqori bo‘ladi. Agar homilador bo‘lmagan ayolda prolaktin miqdori oshsa, bu ovulyatsiyani to‘xtatadi va hayzning kechikishiga yoki butunlay to‘xtab qolishiga olib keladi.

Prolaktin miqdori oshishiga gipofizdagi kichik o‘sma — prolaktinoma (xavfsiz, davolashga oson ko‘nadigan) sabab bo‘lishi mumkin. Ba’zan prolaktin miqdori ayrim dori vositalari — antidepressantlar, qusishga qarshi va antipsixotik preparatlarni qabul qilish tufayli ham oshadi.

Qo‘shimcha alomatlar: ko‘krak uchini bosganda suyuqlik ajralishi (homiladorlik va emizish davridan tashqari), bosh og‘riqlari, jinsiy maylning pasayishi.

Tuxumdonlar funksiyasining barvaqt yetishmovchiligi (erta klimaks)

Bu shunday holatki, unda tuxumdonlar 40 yoshga to‘lmasdan normal ishlashdan to‘xtaydi. Hayz nomuntazam bo‘lib qoladi, keyin esa butunlay to‘xtaydi. Tanaga qizishin urishi, qin qurishi, kayfiyatning o‘zgaruvchanligi kabi klimaksga xos alomatlar paydo bo‘lishi mumkin.

Bu holatga shubha tug‘ilganda, shifokor tuxumdonlar funksiyasining ko‘rsatkichlari hisoblangan FSG (follikulani stimulyatsiyalovchi gormon) va AMG (antimyuller gormoni) uchun tahlillar tayinlaydi.

Buyrak usti bezi faoliyatining buzilishlari

Buyrak usti bezlari bir qator gormonlar, jumladan, kortizol (stress gormoni) va androgenlar (erkaklar jinsiy gormonlari) ishlab chiqaradi. Buyrak usti bezlarining ayrim kasalliklarida — masalan, tug‘ma giperplaziyada (bezning kattalashishi) yoki Itsenko-Kushing kasalligida (kortizolning ortiqcha miqdori) — hayz sikli buziladi.

Hayz sikli buzilishining sababi sifatida bachadon va tuxumdon kasalliklari

Gormonal sabablardan tashqari, hayz siklining kechikishi yoki buzilishiga bevosita reproduktiv tizim a’zolaridagi tarkibiy o‘zgarishlar ham sabab bo‘lishi mumkin.

Bachadon miomasi

Mioma — bachadonning mushak to‘qimasidan hosil bo‘ladigan xavfsiz o‘sma. U o‘z o‘lchami va joylashuviga qarab, ko‘p yoki tartibsiz hayz ko‘rish, qorin pastidagi og‘riqlar, bosim hissini keltirib chiqarishi mumkin. UTT yordamida tashxis qo‘yiladi.

Endometriy poliplari

Poliplar — bachadonning ichki shilliq qavati (endometriy)da paydo bo‘ladigan kichik, xavfsiz o‘simtalar. Ular tartibsiz qonli ajralmalar, hayzlararo surkaluvchi ajralmalar yoki hayz kechikishiga sabab bo‘lishi mumkin. UTT va gisteroskopiya (bachadon bo‘shlig‘ini ingichka naycha-kamera orqali ko‘zdan kechirish) orqali aniqlanadi.

Bachadon sinexiyalari (Asherman sindromi)

Sinexiyalar — bachadon bo‘shlig‘i ichidagi bitishmalar. Ular bachadonni qirishdan (masalan, abort yoki homila tushishidan keyin), yallig‘lanish jarayonlari yoki jarrohlik amaliyotlaridan so‘ng hosil bo‘lishi mumkin. Bitishmalar bachadon bo‘shlig‘ini qisman yoki to‘liq yopib qo‘yadi, natijada hayz siyraklashadi yoki butunlay to‘xtaydi.

Endometrioz

Endometrioz — bachadonning ichki shilliq qavati hujayralarining bachadon tashqarisiga o‘sib ketishi bilan kechadigan holat. Bu og‘riqlar, hayz siklining buzilishi va homilador bo‘lishdagi qiyinchiliklar bilan birga kuzatilishi mumkin.

Kichik tos a’zolarining yallig‘lanish kasalliklari

Bachadon naylari, tuxumdonlar yoki bachadonning surunkali yallig‘lanishi reproduktiv tizimning me’yoriy faoliyatini izdan chiqarishi va hayz sikli muntazamligiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.

Hayz kechikishining boshqa sabablari: yana nimalarni bilish muhim?

Hayz sikli buzilishi sabablari ro‘yxati faqat gormonlar va ginekologik kasalliklar bilan cheklanmaydi. Bilish zarur bo‘lgan yana bir qancha holatlar va vaziyatlar mavjud.

Surunkali kasalliklar

• Bir qator tizimli kasalliklar hayzning muntazamligiga ta’sir qiladi:
• Qandli diabet — kasallik yaxshi nazorat qilinmasa, gormonal fon buziladi.
• Buyrak va jigar kasalliklari — gormonlar metabolizmi (qayta ishlanishi) buziladi.
• Anemiya (kamqonlik) — gemoglobin darajasi sezilarli pasayganda organizm o‘z resurslarini “tejashga” o‘tadi.
• Seliakiya (glyuten o‘zlashtira olmaslik) — tashxis qo‘yilmagan holatlarda ozuqa moddalarining so‘rilishini buzadi va gormonal fonga ta’sir qiladi.

Ba’zi dori vositalarini qabul qilish

Hayz kechikishi yoki sikl buzilishiga quyidagilar sabab bo‘lishi mumkin:

• Antipsixotik preparatlar va ayrim antidepressantlar (prolaktin miqdorini oshirish orqali);
• Tutqanoqqa qarshi vositalar;
• Kimyoterapevtik preparatlar;
• Kortikosteroidlar (turli kasalliklarda qo‘llaniladigan buyrak usti bezi gormonlari) uzoq muddat qabul qilinganda;
• Oshqozon yarasini davolash uchun mo‘ljallangan preparatlar (ayrim guruhlari).

Agar yangi davolash kursini boshlagandan so‘ng hayz siklingizda buzilishni sezsangiz, bu haqda davolovchi shifokoringizga albatta xabar bering.

O‘smirlik davri: siklning ilk yillari

Qizlarda hayz boshlanganidan keyingi dastlabki 1–2 yil davomida hayz sikli ko‘pincha tartibsiz bo‘ladi — u endigina “sozlanayotgan” bo‘ladi. Bu davrda hayz kechikishi tez-tez uchraydi va aksariyat hollarda davolanishni talab qilmaydi. Ammo kechikishlar juda uzoq davom etsa yoki 2 yildan keyin ham sikl izga tushmasa, bolalar ginekologi maslahati zarur.

Klimaksga yaqin yosh — perimenopauza

40–45 yoshdan oshgan ayollarda hayz kechikishi bilan kuzatiladigan tartibsiz sikl ko‘pincha perimenopauzaning (klimaks oldi davri) ilk belgisi bo‘ladi. Tuxumdonlar faolligi asta-sekin pasayadi, ovulyatsiya tobora kamroq sodir bo‘ladi — natijada sikl uzun tanaffuslar bilan beqaror bo‘lib qoladi.

Hayz kechikishiga hamroh bo‘ladigan alomatlar: nimalarga e’tibor berish kerak?

Hayz kechikishining o‘zi bir alomatdir. Lekin ko‘pincha u bilan birga shifokorga sababni tezroq aniqlashga yordam beradigan boshqa belgilar ham paydo bo‘ladi.

Homiladorlikdan darak berishi mumkin bo‘lgan alomatlar

• Ko‘ngil aynishi, ayniqsa, ertalablari;
• Sut bezlarining og‘riqli bo‘lishi va shishishi;
• Tez-tez siyish;
• Haddan tashqari charchoq, uyquchanlik;
• Ta’m bilishdagi o‘zgarishlar yoki hid sezishning kuchayishi;
• Taxminiy urug‘lanishdan 6–12 kun o‘tgach paydo bo‘ladigan oz miqdordagi surkaluvchi ajralmalar (implantatsion qon ketish).

Gormonal buzilishlardan darak berishi mumkin bo‘lgan alomatlar

• Yuz, qorin, ko‘krak sohalarida to‘q rangli tuklarning haddan tashqari ko‘p o‘sishi;
• Akne (husnbuzar), ayniqsa, iyak va bo‘yin sohasida;
• Boshdagi sochlarning to‘kilishi;
• Ovqatlanish tartibi o‘zgarmagan holda vazn ortishi;
• Homilador bo‘lmagan holda ko‘krakdan ajralma kelishi;
• Qizib ketish hissi, kuchli terlash.

Kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar uchun alomatlar

Agar hayz kechikishi quyidagi holatlar bilan birga kuzatilsa, zudlik bilan shifokorga murojaat qiling:

• Qorin pastida, ayniqsa, bir tomonda kuchli og‘riq — bu bachadondan tashqari homiladorlik (juda xavfli holat) belgisi bo‘lishi mumkin;
• Og‘riqlar fonida holsizlik, bosh aylanishi, hushdan ketish;
• Tana haroratining ko‘tarilishi;
• Uzoq vaqt hayz ko‘rmagandan so‘ng kelgan kuchli qon ketish.

Hayz kechikishi diagnostikasi: shifokor qanday tekshiruvlar tayinlaydi?

Sikl buzilishining sababini aniqlash uchun shifokor bosqichma-bosqich tekshiruv o‘tkazadi. Bu uzun ro‘yxatdan qo‘rqmang — amalda sizga faqat o‘z holatingiz uchun zarur bo‘lgan tekshiruvlargina tayinlanadi.

Birlamchi ko‘rik va anamnez yig‘ish

Birinchi qabulda ginekolog albatta quyidagilarni so‘raydi:

• Oxirgi hayz qachon kelgani va qancha vaqtdan beri kechikayotgani;
• Himoyalanmagan jinsiy aloqalar bo‘lgan-bo‘lmagani;
• Qanday dori-darmonlar qabul qilayotganingiz;
• Stress, vaznning keskin o‘zgarishi, jadal jismoniy mashg‘ulotlar bo‘lgan-bo‘lmagani;
• Sikl qachondan beri buzilgani va avval qanday bo‘lgani;
• Yo‘ldosh alomatlar bor-yo‘qligi.

Gormonlar uchun qon tahlillari

Holatga qarab quyidagilar tayinlanadi:

• Qondagi XGCh — homiladorlikni inkor etish uchun;
• FSG va LG — gipofiz va tuxumdonlar faoliyatini baholash uchun;
• Prolaktin — giperprolaktinemiyani inkor etish uchun;
• TTG, T3, T4 — qalqonsimon bez faoliyatini tekshirish uchun;
• Estradiol va progesteron — tuxumdonlar faoliyatini baholash uchun;
• Testosteron va DGEA-S (androgenlar) — tuxumdonlar polikistozi sindromi (TPKS) belgilari bo‘lganda;
• AMG (antimyuller gormoni) — tuxumdonlar zaxirasini baholash uchun.

Kichik chanoq a’zolari UTTsi

Bachadon va tuxumdonlar holatini, endometriy qalinligini, follikulalar (tuxumhujayrali pufakchalar), kistalar va boshqa o‘zgarishlar bor-yo‘qligini baholashga imkon beradi. Bu siklning har qanday buzilishida o‘tkaziladigan asosiy tekshiruvdir.

Zaruratga ko‘ra qo‘shimcha usullar

• Gipofiz MRTsi — prolaktinoma yoki boshqa o‘smalarga shubha bo‘lganda;
• Qalqonsimon bez UTTsi;
• Gisteroskopiya (bachadon bo‘shlig‘ini kamera yordamida ko‘zdan kechirish) — polip yoki sinexiyalarga shubha bo‘lganda;
• Genetik tekshiruv — tuxumdonlar barvaqt yetishmovchiligiga shubha bo‘lganda.

Hayz kechikishini davolash: sababiga bog‘liq

Bu yerda eng muhim jihatni tushunish kerak: hayz kechikishi mustaqil kasallik emas, balki biror holatning oqibatidir. Alomatni emas, uning sababini davolash zarur. Shu bois davolash tartibi har doim individual bo‘lib, shifokor tomonidan tashxis qo‘yilgach tayinlanadi.

Agar sabab stress va turmush tarzi bo‘lsa

Uyqu va dam olish tartibini me’yorlashtirish, jismoniy mashg‘ulotlar jadalligini kamaytirish, normal vazn va sog‘lom ovqatlanishni tiklash — aksariyat hollarda sikl dori-darmonlarsiz o‘z-o‘zidan iziga tushadi.

Agar sabab gormonal buzilishlar bo‘lsa

Muayyan muammoga qarab shifokor quyidagilarni tayinlashi mumkin:

• Progesteron preparatlari — anovulyatsiya (ovulyatsiya sodir bo‘lmasligi) tufayli hayz kechikkanda uni "keltirish" uchun;
• Kombinatsiyalashgan oral kontratseptivlar — TPKS va boshqa gormonal buzilishlarda siklni tartibga solish uchun;
• Prolaktin darajasini me’yorlashtiruvchi preparatlar — giperprolaktinemiyada;
• Qalqonsimon bez gormonlari — gipotireozda;
• Ovulyatsiyani stimullovchi (chaqiruvchi) preparatlar — anovulyatsiya fonida homiladorlikni rejalashtirishda.

Agar sabab bachadon yoki tuxumdon kasalligi bo‘lsa

Davolash tashxisga qarab tanlanadi: konservativ terapiya, kam invaziv muolajalar (gisteroskopiya) yoki jarrohlik amaliyoti.

Hayzni shifokorsiz, mustaqil ravishda keltirish mumkinmi?

Shifokor tavsiyasisiz har qanday gormonal preparatni qabul qilish qat’iyan man etiladi. Birinchidan, kechikish sababi noma’lum — o‘zboshimchalik bilan davolanish esa zarar yetkazishi mumkin. Ikkinchidan, agar homiladorlik mavjud bo‘lsa, shifokor nazoratisiz gormonal aralashuv xavflidir. Mustaqil ravishda qilish mumkin bo‘lgan yagona narsa — test yordamida homiladorlikni inkor etish va mutaxassisga murojaat qilishdir.

Qachon zudlik bilan ginekologga murojaat qilish kerak?

Hayzning kechikishi har doim ham shoshilinch qabulga borish uchun sabab bo‘lavermaydi. Biroq kechiktirib bo‘lmaydigan holatlar ham mavjud.

Agar quyidagi holatlar kuzatilsa, yaqin kunlarda shifokorga murojaat qiling:

• Hayz 7–10 kundan ortiq kechiksa va test natijasi manfiy bo‘lsa;
• So‘nggi bir necha oy ichida sikl tartibsiz bo‘lib qolgan bo‘lsa;
• Tanada tuklar o‘sishi, akne, ko‘krak uchidan ajralma kelishi kabi yo‘ldosh alomatlar paydo bo‘lsa;
• Hayz juda kam yoki juda ko‘p kela boshlagan bo‘lsa;
• Siz homiladorlikni rejalashtirayotgan bo‘lsangiz-u, ammo siklingiz beqaror bo‘lsa.

Agar quyidagi holatlar kuzatilsa, darhol shifokorga murojaat qiling yoki tez yordam chaqiring:

• Qorin pastidagi kuchli og‘riq + hayz kechikishi + testning musbat chiqishi (bachadondan tashqari homiladorlikka shubha);
• Qorindagi og‘riqlar fonida hushdan ketish, keskin holsizlik, bosh aylanishi;
• Uzoq vaqt hayz kelmaganidan so‘ng ko‘p miqdorda qon ketishi.

Hayz kechikishi — e’tibor qaratish lozim bo‘lgan signal, ammo vahima qilishga asos emas. Aksariyat hollarda uning sababi oson tushuntiriladigan va bartaraf etiladigan bo‘lib chiqadi. Eng asosiysi — oylab "o‘zi o‘tib ketar" degan umidda kutmaslik va o‘zboshimchalik bilan davolanmaslik. Ginekologga bir marta uchrashish, bir nechta tahlil topshirish — shularning o‘ziyoq vaziyatga oydinlik kiritadi. Sizning hayz siklingiz butun organizm salomatligining in’ikosidir va u e’tiborga loyiqdir.